Kriza, рandemi, Ιuftë: a ëѕhtë kу fundi i globaΙizimit?

Flasin ekspertë mbi momentumin që po përjeton bota.Shumë ekspertë e shohin luftën në Ukrainë, së bashku me pandeminë, si një pikë kthese – deglobalizimi tani po fillon, thonë ata. Zinxhirët e furnizimit po shkurtohen, kostot po rriten, ka mungesa. Tregohet dobësia e modelit në të cilin një prodhues gjerman pret një pjesë nga Kina për të bërë një biçikletë dhe vendi i Afrikës Lindore varet prej grurit nga Rusia.

Logjika pas saj – prodhohet aty ku është e lirë, të gjithë specializohen në diçka dhe në fund të gjithë janë më të pasur – ka dhënë fryte prej kohësh. Por jo të gjithë.

“Pabarazia është rritur ndërkombëtarisht, por edhe brenda shoqërive industriale”, thotë Andreas Wirsching, profesor i historisë në Universitetin Ludwig Maximilian në Mynih. “Globalizimi ekonomik ka pasur shumë fitues, por edhe shumë humbës dhe kjo nuk mund të mohohet”, thotë ai.

Në anën negative të globalizimit, Cora Jungbluth, një eksperte ekonomike në Fondacionin Bertelsmann, përfshin pasojat sociale dhe mjedisore. Punëtorët në vendet e zhvilluara kanë përjetuar punë aty ku puna është më e lirë, ndërsa “korporatat shumëkombëshe kanë zhvendosur fazat e pista të prodhimit” në vendet më të varfra, duke përkeqësuar problemet mjedisore atje.

Dhe më pas erdhi pandemia…

Ka kohë që ka indikacione se globalizimi është në rënie. Treguesi kryesor është pesha e tregtisë ndërkombëtare në prodhimin e brendshëm bruto global (GDP). Ajo arriti kulmin në vitin 2008, para fillimit të krizës globale dhe recesionit.

“Raporti i eksporteve ndaj PBB-së në mbarë botën u rrit ndjeshëm në vitet 1990 dhe 2000. Por që nga kriza financiare e 2008 dhe 2009, raporti ka ngecur ose ka rënë,” tha Douglas Irwin, një profesor i ekonomisë në Kolegjin Dartmouth në New Hampshire.

Irwin dhe ekspertë të tjerë ia atribuojnë këtë pjesërisht populizmit dhe politikave ekonomike proteksioniste. Por ka faktorë të tjerë të rëndësishëm që kanë penguar globalizimin dhe më pas erdhi pandemia si një frenim i fuqishëm.

A ka menduar dikush ndonjëherë se letra higjienike mund të mbarojë në dyqanet perëndimore? Apo se paketa që normalisht pret 4 deri në 5 ditë tani do të arrijë për 4 deri në 5 javë, ndoshta më shumë?

Pandemia ka vënë në pikëpyetje prodhimin në kohë, thotë Megan Greene, një eksperte ekonomike në shkollën Harvard Kennedy. Just-in-time do të thotë që secila pjesë arrin nga vendi ku është e nevojshme pikërisht kur është e nevojshme në prodhim, në vend që të ruhet. Kjo redukton kostot.

Siç thotë Greene, që nga pandemia, logjika e “zinxhirëve të furnizimit global, por gjithmonë me Planin B” ka mbizotëruar, kështu që firmat nuk janë në telashe nëse zinxhirët globalë prishen ose ngadalësohen.

Jungbluth thekson se shumë vende po konsiderojnë seriozisht shkurtimin e zinxhirëve të furnizimit – për të pasur gjithçka në fqinjësi. “Ndoshta ata sjellin në shtëpi njëfarë prodhimi, në mënyrë që lëndët e para dhe teknologjitë kryesore të jenë afër fabrikave të tyre.”

Dhe lufta në Ukrainë…

Kjo është pikërisht shenja e deglobalizimit. Ofrimi i sigurt, një hap drejt vetë-mjaftueshmërisë, në vend të efikasitetit dhe kostos së ulët të ofruar nga globalizimi. Dhe pastaj është lufta në Ukrainë dhe sanksionet shoqëruese.

Këto janë burimet ruse të energjisë, por edhe gruri dhe luledielli. “Ne shohim që çmimet e ushqimeve po rriten ndjeshëm si rezultat i luftës, veçanërisht gruri dhe vaji,” tha Irwin.

“Kulmi i globalizimit është shumë prapa nesh,” thotë ekonomisti Greene. “Unë do të thosha se progresi i globalizimit është shumë më i ngadalshëm se më parë, por ne nuk jemi ende në fushën e deglobalizimit”.

Jungbluth thekson se në vitet e fundit, shtetet janë përpjekur të zvogëlojnë varësinë nga të ashtuquajturat burime kritike nga fusha të tjera, gjë që është gjithashtu një hap drejt deglobalizimit. Ai argumenton se polarizimi politik i botës po çon gjithnjë e më shumë drejt ekonomisë – një bllok ekonomik do të jetë Perëndimi, dhe blloku tjetër i shteteve autokratike të Rusisë dhe Kinës, dhe partnerët e tyre më të rëndësishëm tregtarë.

“Ne jemi dëshmitarë të një rikthimi në gjeopolitikë dhe kjo prirje po çon gjithashtu në deglobalizim, domethënë një përpjekje për të reduktuar varësinë nga shtetet që nuk janë në kampin e tyre,” thotë Jungbluth.

Wirsching thotë se do të jetë e mundur të nxirren përfundimet e duhura vetëm më vonë. Por le të përjetojmë tani pandeminë dhe luftën në Ukrainë si dy kriza të mëdha të bashkuara në një. “Si bashkëkohorë, ne kemi një ndjenjë se diçka po ndryshon rrënjësisht”, përfundon ai. /tesheshi.com/